Xuân Nhâm Dần – Bàn chuyện Hổ từ góc nhìn văn hoá

Theo âm lịch, chúng ta đã bước vào năm Nhâm Dần 2022 (từ 1/1/2022 âm lịch), còn theo tiết khí, phải đến 4/2/2022 (tức mùng 4 Tết âm lịch), đến tiết lập xuân, mới chính thức vào vận khí của năm con Hổ nước (Water Tiger, tính theo ngũ hành: Nhâm là thuỷ, Dần là mộc). Chính vì đón xuân âm lịch vào đúng tiết đại hàn, nên từ trước giao thừa trời chuyển rét đậm. Khác với năm trước, do năm Canh Tý 2020 có tháng nhuận, nên lập xuân năm Tân Sửu 2021 lại tới trước Tết âm lịch, thời tiết ấm áp hơn hẳn.

Xét về vận khí, năm Nhâm Dần được cho là đánh dấu cho sự hồi sinh của đại địa sau 2 năm Canh Tý, Tân Sửu nhiều kim khí lạnh lẽo, nhiều biến động tương tự như mùa đông. Có câu “Nhất niên chi kế tại ư xuân, nhất nhật chi kế tại ư Dần” (Một năm được tính vào mùa xuân, một ngày được tính bắt đầu từ giờ Dần (3-5am), câu nói này cũng có thể áp dụng cho một thời đoạn lớn hơn là vận khí của các năm. Chính vì thế, nhiều chuyên gia phong thuỷ nhận định năm Nhâm Dần sẽ là năm của nhiều sự bắt đầu mới, khởi sắc mới, hồi sinh mới.

Hổ là một mãnh thú dữ tợn và được coi là nguy hiểm với con người. Tuy nhiên, theo văn hóa truyền thống Trung Quốc, hổ cũng là biểu tượng của sự may mắn. Hổ, cùng với những con vật mang lại may mắn khác như Long (rồng) và Kỳ Lân có yếu tố bảo vệ cho người. Trong khi hầu hết những con vật may mắn trong văn hóa Trung Quốc đều là giả tưởng thì con hổ là con vật có thật trong cuộc sống, nhưng được coi như linh vật thờ cúng trong đền miếu, dân gian còn gọi là ông Ba mươi.

Hổ cũng là một con vật đặc biệt trong văn hóa Trung Quốc. Màu lông trên trán con vật này rất giống với từ Vương theo tiếng Trung Quốc do đó người dân nước này tin rằng con hổ sinh ra vốn đã là vua.

Chuyện kể rằng thời xa xưa, 12 con giáp trong 12 cung Hoàng đạo không có hổ, mà lúc đó ở vị trí thứ ba sau Tý, Sửu là Sư tử. Ngọc Hoàng muốn giao cho 1 con xứng đáng, có thể dẹp yên các loài động vật, đem lại bình yên cho con người. Hổ đang trông coi cung Thiên Bình, được giao nhiệm vụ đầy trọng trách này. Khi xuống trần gian, hổ lần lượt thách đấu và đánh bại từng con giáp bằng những kỹ năng mạnh mẽ của mình. Điều này khiến những con vật khác phải trốn trong rừng sợ hãi. Thế giới trở nên hòa bình và loài người cảm ơn những nỗ lực của hổ. Khi hổ trở về Thiên Cung, Ngọc Hoàng đã tôn vinh hổ bằng cách vẽ một đường dọc trong ba đường ngang, tạo thành ký tự “王” (vương) trên trán của hổ.

Vương cũng là từ gọi tương đương với Vua, Chúa, bá chủ một vùng. Nhiều người hay gọi hổ là Chúa sơn lâm, chỉ chỉ mạnh mẽ và uy dũng nhất núi rừng. Hoa văn trên trán hổ là chữ Hán có nghĩa là “vương” 王 (phát âm là “wáng”) gồm một vạch dọc và ba vạch ngang. Ba đường ngang tượng trưng cho trời, đất và người. Trong thời cổ đại, những vị cai trị tối cao của các triều đại Hạ, Thương và Chu được gọi là vương (王).

Hổ có một vị trí vô cùng đặc biệt trong lịch sử xưa, tượng trưng cho sự may mắn, gợi lên cảm giác tôn trọng và ngưỡng mộ. Trong số các thần thú trong thần thoại xưa mà mọi người coi là linh vật bảo vệ, chẳng hạn như rồng, phượng hoàng, và kỳ lân, nhưng chỉ có hổ xuất hiện trên thế gian con người… Người Trung Quốc ngưỡng mộ con hổ vì nhiều lý do. “Hổ là loài vật có ích cho con người vì chúng ăn thịt những con lợn rừng đến phá hoại mùa màng”. Con hổ dũng mãnh có thể bắt lợn rừng dễ như mèo bắt chuột vậy. Oai phong, có ích và rất đẹp – những con hổ gần như đã rất hoàn hảo!

Ở Trung Quốc, hổ thường dùng để chỉ những nhân vật xuất chúng. Những người mạnh mẽ, còn trẻ tuổi thường được gọi là “những con hổ nhỏ” (tiểu hổ) để thể hiện sự kỳ vọng của mọi người. Theo truyền thống, người ta tin rằng trẻ em đội mũ, đi giày có hình đầu hổ vào năm mới sẽ được bảo vệ khỏi ma tà.

Tuy nhiên, vì những gì con người đã làm với môi trường thiên nhiên trong thế kỷ qua, số lượng hổ đã giảm với tốc độ mau chóng. Tuy vẫn còn một số lượng hổ trong vườn thú nhưng hổ sống hoang dã gần như đã tuyệt chủng. Trung Quốc là nơi trú ngụ của nhiều con hổ nhưng hổ hoang dã đã không xuất hiện trong hàng chục năm nay. Đây là một niềm tiếc nuối cho những người yêu hổ. Nếu những con hổ thực sự tuyệt chủng trong tương lai, mọi người có thể cho rằng nó rồi cũng trở thành con vật chỉ còn thấy qua hình ảnh, tưởng tượng như những con vật may mắn khác của người Trung Quốc.

Tiến Anh (TH)