Cách trung tâm Hà Nội khoảng 10 km về phía Nam, nằm nép mình trong thôn Yên Ngưu, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội, Chùa Ngâu (tên chữ Hưng Long Tự hay Quốc Lão Hưng Long Tự) hiện lên như một khoảng lặng bình yên giữa sự phát triển của đô thị. Không đồ sộ như nhiều ngôi chùa nổi tiếng khác của Thủ đô, Chùa Ngâu mang vẻ đẹp mộc mạc, cổ kính và trầm mặc, lưu giữ gần chín thế kỷ lịch sử cùng nhiều giá trị văn hóa, tín ngưỡng và cách mạng của dân tộc. Ngôi chùa được khởi dựng từ năm 1130, dưới triều vua Lý Thần Tông và đã được công nhận là Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 1995.
Theo các tài liệu lịch sử, Chùa Ngâu được xây dựng vào năm 1130, trong niên hiệu Thiên Thuận dưới triều vua Lý Thần Tông. Trước khi trở thành chùa, nơi đây vốn là Miếu Diệu Linh, một trong hai ngôi miếu cổ của làng Yên Ngưu. Tương truyền, Lệ Thiên Hoàng hậu đã cho xây dựng lại Miếu Diệu Linh, mở rộng quy mô và đặt tên là Hưng Quốc Tự, vừa thờ Phật vừa thờ Hương Từ Thanh Vân Thần Nữ, còn được nhân dân gọi là Tổ Mẫu Ngâu. Điều này tạo nên nét đặc sắc hiếm thấy trong hệ thống chùa Việt Nam, nơi tín ngưỡng dân gian và Phật giáo hòa quyện một cách tự nhiên. Thời nhà Lý là giai đoạn Phật giáo phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử Việt Nam. Nhiều công trình Phật giáo lớn được xây dựng khắp đất nước, và Chùa Ngâu là một trong những di sản còn lưu giữ được dấu ấn của thời kỳ ấy.
Sau nhiều thế kỷ tồn tại, Chùa Ngâu từng trải qua thời kỳ hoang phế do chiến tranh và biến động xã hội vào thời Lê Trung Hưng. Đến năm 1762, một vị Quốc lão triều Lê đã đứng ra quyên góp tiền của và huy động nhân dân tu sửa toàn bộ ngôi chùa. Để ghi nhớ công lao ấy, người dân đã đổi tên thành Quốc Lão Hưng Long Tự. Đợt đại trùng tu này được ghi lại trên tấm bia đá nổi tiếng "Quốc Lão Hưng Long tự bi ký" dựng năm 1763. Đây là tư liệu lịch sử vô cùng quý giá, phản ánh quá trình hình thành, phát triển cũng như vai trò của ngôi chùa trong đời sống người dân địa phương.
Đến thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, nhờ nằm gần sông Tô Lịch và các tuyến giao thông quan trọng, Chùa Ngâu trở thành nơi che giấu cán bộ, cất giữ tài liệu, vũ khí phục vụ cách mạng. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chùa nhiều lần bị bom đạn tàn phá, nhiều hạng mục gần như bị phá hủy hoàn toàn. Sau hòa bình, chính quyền và nhân dân địa phương đã nhiều lần trùng tu, khôi phục lại diện mạo của ngôi cổ tự nhưng vẫn giữ gìn những giá trị truyền thống vốn có
Trải qua gần 900 năm, Chùa Ngâu vẫn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử và nghệ thuật như: Hệ thống tượng Phật cổ bằng gỗ, Chuông đồng cổ, Hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, Nhiều bia đá thời Lê, Đồ thờ bằng đồng và gỗ có niên đại hàng trăm năm. Tấm bia "Quốc Lão Hưng Long tự bi ký" ghi chép quá trình đại trùng tu năm 1762–1763. Đây đều là những hiện vật quan trọng phục vụ nghiên cứu về mỹ thuật, tôn giáo và lịch sử Việt Nam.
Từ lâu, Chùa Ngâu là trung tâm sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng của cư dân làng Yên Ngưu. Vào các dịp lễ, Tết, rằm tháng Giêng, lễ Phật đản, lễ Vu Lan và các ngày sóc vọng, người dân đến chùa lễ Phật, cầu bình an, tham gia các hoạt động văn hóa và gặp gỡ cộng đồng. Không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng, chùa còn góp phần duy trì các phong tục, nghi lễ truyền thống, giáo dục đạo đức, lòng hiếu thảo và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Chính vì vậy, Chùa Ngâu giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.
Qua lịch sử hình thành và phát triển, Chùa Ngâu là nơi giáo dục các thế hệ về truyền thống yêu nước, đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và tinh thần hướng thiện. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa từng là nơi che giấu cán bộ cách mạng, cất giữ tài liệu và vũ khí, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Ngày nay, chùa tiếp tục là nơi tổ chức các hoạt động Phật sự, từ thiện, giáo dục đạo đức và khuyến khích lối sống nhân ái, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở địa phương. Với lịch sử lâu đời, kiến trúc cổ kính và không gian thanh tịnh, Chùa Ngâu là điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích tìm hiểu văn hóa, lịch sử và Phật giáo. Việc tham quan ngôi chùa không chỉ giúp du khách chiêm bái, thưởng ngoạn cảnh quan mà còn góp phần nâng cao nhận thức về việc bảo tồn các di sản văn hóa truyền thống. Bên cạnh giá trị du lịch, Chùa Ngâu còn là biểu tượng văn hóa của vùng đất Thanh Trì, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội – vùng đất ngàn năm văn hiến với hệ thống di tích lịch sử và tôn giáo phong phú.
Giá trị văn hóa của Chùa Ngâu được thể hiện trên nhiều phương diện: lịch sử, tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật, giáo dục truyền thống và đời sống cộng đồng. Trải qua gần chín thế kỷ, ngôi chùa vẫn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, đồng thời là điểm tựa tinh thần của người dân địa phương. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị của Chùa Ngâu không chỉ góp phần gìn giữ một di tích quý của Thủ đô Hà Nội mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa Việt Nam cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Nguyễn Triệu - Huy Lộc
Bình luận
Gửi bình luận