CHÙA CẢ - ĐẠI PHÚC TỰ: NƠI LINH THIÊNG LƯU GIỮ HỒN CỐT VĂN HÓA TÂM LINH XỨ ĐOÀI

CHÙA CẢ - ĐẠI PHÚC TỰ: NƠI LINH THIÊNG

LƯU GIỮ HỒN CỐT VĂN HÓA TÂM LINH XỨ ĐOÀI

Trong dòng chảy mênh mông của lịch sử dân tộc, những ngôi chùa cổ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là chốn dung nạp linh khí đất trời, kết nối cõi tạm với cõi vô thường, giúp con người tìm về nguồn cội tâm linh. Nằm trên vùng đất “Kẻ Sống” xưa thuộc xã An Khánh, huyện Hoài Đức, Hà Nội, Chùa Cả (tên chữ Đại Phúc Tự, trước là Đại Bi Tự) chính là một biểu tượng sống động của tinh thần Phật giáo Việt Nam - nơi giao thoa giữa lịch sử, nghệ thuật và sự an trú của lòng tin.

Ngôi cổ tự thấm đẫm linh khí xứ Đoài

Chùa quay hướng Nam, ôm ấp lấy dòng chảy tâm linh từ xa xưa. Kiến trúc tổng thể theo trục Bắc - Nam gồm Tam quan (gác chuông), Tiền đường (hình chữ Đinh), nhà Thánh, hậu cung cùng nhà tổ và nhà mẫu. Phía Đông là vườn tháp - nơi an nghỉ các vị cao tăng viên tịch; phía Tây là khu tăng xá - chốn tu hành thanh tịnh. Tất cả tạo nên một không gian hài hòa, nơi con người dễ dàng lắng lòng, cảm nhận sự tĩnh tại giữa muôn vàn biến chuyển của đời thường.

Điều kỳ diệu là Chùa Cả vẫn lưu giữ được những dấu ấn từ thời Lý đến thời Nguyễn. Những chân tảng đá sa thạch mang phong cách Lý triều, những đầu dư chạm rồng dữ tợn cuối thế kỷ 16 - đầu 17 với đường nét gần gũi các di tích nổi tiếng như đình Tây Đằng, đình Tường Phiên... Tất cả đều kể câu chuyện về một nền văn hóa nghệ thuật Phật giáo - dân gian đậm đà bản sắc Việt. Năm Gia Long thứ 2 (1803), chùa được trùng tu lớn, tiếp tục là điểm tựa tinh thần cho bao thế hệ.

Theo truyền thuyết, người dân vùng này đã rước duệ hiệu Pháp Vân từ chùa Dâu (Bắc Ninh) về thờ. Vì thế, chùa mang đặc trưng “tiền Phật hậu Thánh” rõ nét: khu vực phía trước thờ Tam Bảo với Tiền đường và Thượng điện hình chữ Đinh; phía sau là Đại bái và Hậu cung hình chữ Nhị thờ Thánh, hai khu vực được phân cách bởi khoảng sân nhỏ - biểu tượng cho sự hài hòa, không xen lẫn giữa hai hệ thống tín ngưỡng.

Báu vật tâm linh và những pho tượng quý hiếm

Bước vào Tam bảo, lòng người như được gột rửa bởi sự trang nghiêm của hàng chục pho tượng cổ, 9 đạo sắc phong, cùng chuông khánh đồng mang hồn cốt thế kỷ 16-17.

Đặc biệt nhất là pho Quan Âm Chuẩn Đề với 21 đôi tay kết ấn, cao 1,38m đặt trên tòa sen. Hay pho Phật ngồi trên tòa sen do sư tử đội - một trong những pho tượng hiếm hoi của nghệ thuật Phật giáo Việt Nam, với ngón tay chỉ trời đầy biểu tượng. Hai pho Kim Đồng - Ngọc Nữ cao 1,55m với hoa văn tinh xảo cũng là minh chứng cho tài hoa của các nghệ nhân xưa.

Chiếc khánh đồng đúc năm Cảnh Hưng thứ 6 (năm Ất Sửu 1745, triều đại vua Lê Hiển Tông của nhà Hậu Lê ) với đề tài tứ linh (long - lân - quy - phượng) được coi là một trong những tác phẩm sớm nhất thể hiện bộ tứ linh hoàn chỉnh trên cùng một mặt khánh - biểu tượng cho sự linh thiêng, thịnh vượng và bình an.

Huyền thoại về “Nhất chuông Kẻ Sống”

Nói đến Chùa Cả, không thể không nhắc đến quả chuông đồng nổi tiếng - “Nhất chuông Kẻ Sống” trong câu tục ngữ xứ Đoài: “Chuông Kẻ Sống, ống Kẻ La, mõ Kẻ Ngà, oản Cầu Ngãi”.

Đúc năm Hoằng Định thứ 14 (1613) dưới thời Vua Lê Kính Tông (1588 - 1619), quả chuông cao 1,29 m, quai hình rồng tinh xảo, mặt chuông khắc bốn bài minh và đầy đủ thông tin niên đại. Tiếng chuông không chỉ vang xa mà còn mang theo một câu chuyện sâu sắc về lòng từ bi và nhân quả.

Dân gian kể lại: Khi góp công đức đúc chuông, một người hành khất đã cúng một đồng với lòng thành. Lý trưởng vì tự ái mà ném trả. Chuông đúc xong bị khuyết một miếng. Dù đúc lại nhiều lần, vết khuyết vẫn còn. Khi treo chuông lên, tiếng vang vọng đến tận kinh thành, khiến nhà vua phải tra xét và xử lý công bằng. Câu chuyện nhắc nhở muôn đời: lòng thành kính dù nhỏ bé cũng có sức mạnh vô biên, còn sự kiêu ngạo sẽ để lại vết khuyết trong tâm hồn.

Hàng năm, vào ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch, lễ hội Chùa Cả tưng bừng, thu hút đông đảo Phật tử và nhân dân về hành hương, cầu bình an, tạ ơn tổ tiên và chư Phật. Ca dao vẫn còn: “Nhớ ngày mùng tám tháng tư, không đi hội Sống thì hư mất người”.

Giá trị tâm linh cho đời sống hôm nay

Với những giá trị lịch sử - văn hóa - nghệ thuật vượt trội, năm 1996, Chùa Cả được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia. Hôm nay, ngôi chùa không chỉ là di sản mà còn là nơi nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người giữa bộn bề cuộc sống tìm thấy chốn bình yên, chiêm nghiệm về vô thường và từ bi.

Đến với Chùa Cả, du khách không chỉ chiêm bái mà còn được đắm mình trong không khí linh thiêng, lắng nghe tiếng chuông vọng xa, cảm nhận hơi thở của cha ông và bài học về lòng thành, về nhân quả, về sự kết nối giữa con người với cõi tâm linh bất diệt.

Chùa Cả - Đại Phúc Tự chính là một viên ngọc quý của văn hóa tâm linh xứ Đoài, mãi mãi là điểm tựa tinh thần cho muôn thế hệ con cháu.

Admin Khuong Viet