Dấu ấn văn hóa Ấn Độ trong kiến trúc đền tháp Champa

Những công trình kiến trúc cổ Champa được xây mang những đặc trưng tôn giáo riêng, kĩ thuật mỹ thuật đặc sắc trên cơ sở tiếp thu từ nền văn hóa Ấn Độ.

Văn hóa Ấn Độ có một thời gian lịch sử lâu dài giao lưu văn hóa với Champa, khi người Champa giành được độc lập. Vì thế, văn hóa Ấn Độ đã tham gia toàn diện vào đời sống xã hội và tinh thần của người Chăm. Những công trình, kiến trúc của Champa phần lớn mang chức năng tôn giáo đều mang hơi thở của nền văn minh Ấn Độ. Điều đó được thể hiện sớm nhất ở những tượng thờ và bia ký. Nhóm tượng tìm thấy ở Cù Lao Hạ, tượng Ganesa đều thể hiện ảnh hưởng rõ rệt của miền nam Ấn Độ mà cụ thể là vùng Amaravati, và một số khác như tượng Phật Đồng Dương, đầu tượng đất nung tại Củng Sơn, phù điêu tượng Phật tại Tuy Hòa.

Những thế kỷ tiếp theo, sự xuất hiện đền tháp cho thấy đây là những kiệt tác nghệ thuật, rất gần gũi với nghệ thuật biểu hiện của Dravarati và Indonesia, giống về phong cách nghệ thuật của Nam Ấn và ảnh hưởng nghệ thuật tiền Angkor. Tuy nhiên, đến những đền tháp sau đó, tính từ ngôi đền được xây dựng bởi vua Sambhuvarman nhưng sau đó bị thiêu rụi, kiến trúc tôn giáo Champa dù mang đậm ảnh hưởng của tôn giáo Ấn Độ nhưng vẫn mang nhiều nét kế thừa của kiến trúc truyền thống.

Trên cơ sở tiếp thu Ấn giáo, người Chăm đã sáng tạo rất nhiều từ nguyên vật liệu xây dựng tháp cho đến kĩ thuật chế tác vật liệu, kỹ thuật dựng tháp và sự khéo léo độc đáo trong cách trang trí đền tháp bằng điêu khắc trực tiếp lên gạch. Họ đã làm chủ được những kỹ thuật đấy biến nó thành một sản phẩm nghệ thuật mang phong cách Champa riêng biệt hình thành nên những đặc trưng riêng.

Có thể nói, trong suốt quá trình hình thành, phát triển rồi suy vong, vương quốc Champa đã để lại rất nhiều những giá trị về văn hóa và lịch sử. Trong đó, hàng loạt những kiến trúc đền tháp không chỉ ở miền Trung Việt Nam mà còn cả nhiều quốc gia khác trong khu vực, của người Chăm là một kho tàng giá trị lịch sử văn hóa phản ánh nhiều khía cạnh khác nhau của nền văn minh Champa cổ.

Những kiến trúc đền tháp Champa chính là những bằng chứng lịch sử cho sự tồn tại và phát triển hưng thịnh của vương quốc Champa cổ, đồng thời đã góp phần mang đến những vẻ đẹp văn hóa khác nhau trong cộng đồng dân tộc Việt Nam ngày nay. Dân tộc Chăm đã đóng góp vào kho báu nghệ thuật Việt Nam những nét độc đáo về kiến trúc và điêu khắc. Hệ thống tháp và tượng Chăm là một trong những nền văn hóa nghệ thuật cổ lớn nhất, có giá trị nhất của khu vực Đông Nam Á, xứng đáng là di sản văn hóa thế giới.

>> Xem thêm: Phật Tích – Dấu ấn đầu tiên của Phật giáo Ấn Độ truyền vào Việt Nam

Mỗi khu tháp là một đài tưởng niệm thần linh hoặc vua chúa anh hùng của vương quốc, nên đều xây ở đồi cao và mở cửa về hướng Đông – hướng của thần thánh. Các tháp xây trên mặt bằng gần như vuông, ba phía có cửa giả, chỉ phía Đông có cửa ra vào, tường tháp dày, lòng tháp rỗng lên cao thu lại rồi bít kín. Trong tháp có thờ tượng thần, chân dung quốc vương hoặc Linga. Tháp xây bằng gạch, trong và ngoài đều chín đỏ thẫm, mạch kết dính dường như không có, mặt ngoài gắn các phù điêu đá hoặc chạm trực tiếp trên mặt gạch thành những tác phẩm nghệ thuật làm nên thương hiệu sắc thái Chăm.

Kỹ thuật xây tháp tuy đã nghiên cứu cả trăm năm nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề đang tranh cãi chưa ngã ngũ. Từ những di tích còn lại cho thấy những người thợ Chăm quả thật rất tài ba, có nghệ thuật điêu luyện đưa nghệ thuật Chăm đến trình độ cao mà cho tới nay vẫn còn là một bài toán hóc búa.

Hiện nay, nếu so với số di tích kiến trúc cổ Champa đã trở thành phế tích thì những ngôi tháp Chăm còn lại chỉ là một phần nhỏ. Tuy nhiên, dù số lượng còn lại là ít ỏi nhưng chúng vẫn là những bằng chứng lịch sử rất thuyết phục về một nền nghệ thuật kiến trúc cổ độc đáo của người Chăm thời xưa. Nghệ thuật xây dựng đền tháp cùng với những kỹ thuật chạm khắc trên gạch là một thành tựu nghệ thuật độc đáo của người Chăm, đã làm nên một quần thể kiến trúc mamg đậm dấu ấn Champa.

>>Xem thêm: Tháp Bà Ponagar – biểu tượng của Vương quốc Chăm-pa cổ

Minh Thùy (Tổng Hợp)
Nguồn: Tapchinghiencuuphathoc( Tác giả Trần Thị Bích Trâm)