Đông chí với Tiết khí và Dịch lý

23.59′ ngày hôm nay, 21/12 theo giờ địa phương là thời điểm đông chí. Theo lịch tiết khí, một năm có 24 tiết khí và ba tiết khí cuối cùng của 24 tiết khí là: lập đông, tiểu tuyết, đại tuyết. Đông chí bắt đầu sau đại tuyết giai đoạn mà thời tiết rất lạnh, mọi hoạt động dừng ở mức tối thiểu, sức sống nằm ở mức thấp nhất, giai đoạn âm nhất theo dịch lý, và kết thúc khi tiết tiểu hàn bắt đầu. Điểm bắt đầu của Đông chí ở bán cầu Bắc trùng với điểm Hạ chí ở bán cầu Nam. Đây là thời điểm mà Mặt Trời xuống tới điểm thấp nhất về phía Nam trên bầu trời để sau đó bắt đầu quay trở lại phía Bắc. Do đó, Ngày đông chí, toàn bộ phía bắc bán cầu sẽ có một ngày mà ngày ngắn nhất, đêm dài nhất. 

Đông chí là một tiết khí quan trọng trong nông lịch Trung Quốc, cũng là ngày quan trọng trong truyền thống văn hoá của dân tộc này, tục gọi là “đông tiết”, “trường chí tiết”, “á tuế” v.v.. Cách đây 2500 năm, thời Xuân Thu đã biết dùng trụ đất để quan sát mặt trời, xác định được đông chí, thời gian hàng năm trong khoảng 21/12 đến 23/12 dương lịch, nó kết thúc khi tiết Tiểu Hàn bắt đầu, thường là vào khoảng ngày 5 – 6/1 của năm Dương lịch tiếp theo.  Trong các ngày này, người phương bắc Trung Quốc có tục ăn sủi cảo, người phương nam ăn bánh trôi nước và bí đỏ để khai vận, người Trung Quốc rất coi trọng đông chí, coi “đông chí đại như niên” (đông chí tới lớn như năm mới đến) hay “ăn tiểu Tết”.

Bánh trôi nước, món ăn khai vận (đón vận hội mới) của người Trung Quốc (phương nam) vào tiết Đông chí

Được tượng trưng bằng quẻ Địa lôi phục, gọi là Đông chí nhất dương sinh. Trong 6 hào, bắt đầu xuất hiện hào sơ cửu đầu tiên là dương, mở đầu của khí dương bắt đầu sinh, sự sống đã manh nha. Dịch viết: “Tiên vương dĩ đông chí nhật bế quan, thương lữ bất hành”. (Các vua xưa tới ngày đông chí đóng cửa, các nhà buôn không đi buôn bán). Người xưa gọi Đông chí là: Âm đến cực điểm, dương khí bắt đầu sinh. Đông chí, ngày mặt trời tới cực nam, ngày ngắn nhất, bóng mặt trời (đêm) dài nhất. Sự ma sát giữa hai trường khí âm dương có thể khiến một số người nhạy cảm sẽ gặp vấn đề sức khoẻ, có thể bị một số xui rủi, tai bay vạ gió bất ngờ cuối cùng của năm cũ, lại cũng có người may mắn bất ngờ bởi sự khởi lên của một hào dương giải quyết các vấn đề tù đọng bấy lâu v.v.. Đông chí được đánh dấu cho sự kết thúc của năm cũ để chuẩn bị đón năm mới tới.

Quẻ Địa Lôi Phục

Bắt đầu hào dương thứ hai xuất hiện, báo hiệu cho sự tốt lành tới được gọi là Địa Trạch Lâm, một quẻ cát trong Kinh Dịch.

Địa Trạch Lâm
Quẻ Địa Trạch Lâm

Tới khi hào dương thứ 3 xuất hiện, thể hiện một sự tốt lành đã được xác lập, sự sống hồi sinh hoàn toàn, nên gọi tam dương khai Thái, quẻ Địa Thiên Thái tượng trưng cho mùa xuân, cho sự sống, một trong những quẻ tốt nhất trong Kinh Dịch.

Địa Thiên Thái
Quẻ Địa Thiên Thái

Đông chí là một ngày không quá đặc biệt với người Việt Nam, tuy nhiên, với nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc thì đây là thời điểm thích hợp để tổ chức nhiều lễ hội lớn. 

Tại Trung Hoa thời xa xưa, ngày Đông chí được xem là một thời điểm quan trọng và là một ngày ý nghĩa nên vua chúa thường cho phép người dân mở tiệc ăn mừng cuối năm để chúc mừng thành quả của một năm lao động vất vả, tự thưởng cho mình 5 ngày nghỉ ngơi, dừng hết các hoạt động lao động sản xuất để quây quần bên gia đình cùng thưởng thức các bữa tiệc và nhảy múa hát ca.

Sự chuyển tiếp năng lượng lớn giữa âm với dương không chỉ ảnh hưởng tới tập tục của các nước mang ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc, mà còn thể hiện qua nhiều ngày lễ lớn xuất hiện trong nhiều nền văn hoá cũng xuất hiện tại thời đoạn này, như Lễ hội Yule của đạo Wicca, một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới (neopagan). Rất nhiều nền văn hóa khác cũng tổ chức lễ hội vào ngày này hoặc xung quanh ngày này như lễ hội Yalda, lễ hội Saturnalia, lễ Giáng Sinh, Hanukkah, lễ hội Festivus, lễ hội Kwanzaa và lễ hội Human Light.

Đông chí đánh dấu khoảng thời gian giữa mùa đ ông nên nhiệt độ môi trường trong giai đoạn này thường xuống rất thấp khiến cho người già, trẻ nhỏ, người có sức đề kháng kém dễ bị ốm. Vì vậy, khi bước vào Đông chí, bạn nên chú ý mặc ấm, ăn uống và tập luyện thể dục khoa học, bổ sung nhiều vitamin và khoáng chất để nâng cao sức đề kháng. Người già bị mắc các bệnh xương khớp có thể bổ sung thêm thực phẩm chức năng và ngâm chân bằng nước ấm với muối trước khi đi ngủ để giữ gìn sức khỏe và có giấc ngủ ngon hơn. 

Tiến Anh

Bình luận
Tin cùng chuyên mục