Chiêm ngưỡng vẻ đẹp Chùa Tiêu Dao, ngôi chùa gốm sứ mang đậm dấu ấn Bát Tràng

Tiêu Dao là ngôi chùa cổ, được xây dựng từ thời nhà Trần, thuộc thôn Giang Cao, xã Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội). Trước năm 1945, chùa là nơi cất giấu tài liệu, sách báo của Đảng, là nơi đi lại của cán bộ cách mạng. Theo các cụ cao niên trong làng qua nhiều đời truyền kể lại, chùa Tiêu Dao làng Giang Cao được xây dựng vào khoảng đời nhà Trần (1226-1400). Trong thời gian phong kiến hưng thịnh chùa Tiêu Dao đã từng là danh thắng một thời còn lưu lại trong bài minh khắc trên quả chuông đúc vào ngày lành tháng 3 năm Giáp Thân, niên hiệu Minh Mệnh (1824), có ghi rằng:

“Tiêu Dao tự tiên chi thủy hậu vị

Giang Nam thiên thắng cảnh

Duy Bắc quốc viễn phương

Diện tằng phi kỳ anh

Tự tự mã thiên mục cơ danh lam”

(ý tả cảnh chùa Tiêu Dao rất đẹp)

hoặc còn lưu lại trên các bộ câu đối trong chùa:

“ Tiêu Dao tự nam thiên thắng cảnh

Đài bi giang Việt địa lưu truyền”

hay    “ Đài bi sông sâu dư ngàn trượng

Tiêu Dao tự ba sáu nóc chùa”

Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa cách mạng trước năm 1945, chùa Tiêu Dao là một địa điểm nuôi giấu cán bộ hoạt động cách mạng, cất giữ tài liệu của Đảng. Cố nhạc sĩ Văn Cao và một số cán bộ của Đảng được nhà sư và các chú tiểu tại chùa nuôi giấu và cùng tham gia hoạt động làm liên lạc, bảo vệ. Chính bài hát Tiến quân ca (bài Quốc Ca) của cố nhạc sĩ Văn Cao sau khi in ấn tại cơ sở Phan Chu Trinh của báo Độc lập tại làng cổ Bát Tràng, đã được mang lên cất giấu tại chùa Tiêu Dao. Trước ngày Tổng Khởi Nghĩa tháng 8 năm 1945, các cán bộ đã rút khỏi chùa Tiêu Dao vào nội thành Hà Nội hoạt động, nhà sư trụ trì và các chú tiểu cũng đi theo hoạt động sau cũng vào Đảng, có người làm đến chức Huyện ủy viên. Cuối năm 1946 giặc Pháp xâm lược nước ta một lần nữa, ngôi chùa cũng bị giặc Pháp lấy làm địa điểm xây dựng lô cốt và hầm hào chống phá Cách mạng. Năm 1954, giặc Pháp thua trận rút về nước, miền Bắc được giải phóng hòa bình lập lại. Chùa Tiêu Dao lúc đó không có sư trụ trì đồng thời chùa bị xuống cấp nghiêm trọng. Một số ngôi còn lại của chùa được Chính quyền xã tu sửa thành lớp học cho các cháu. Cũng trong thời gian này, một số cụ đã chuyển một số tượng còn lại về đặt tại phía sau Hậu Cung Đình làng Giang Cao để thờ.

Năm 1960 xã xây dựng trường phổ thông Cấp I, II trên phần đất phía Đông của chùa và từ đấy toàn bộ khuôn viên của chùa một phần do Nhà trường quản lý, phần còn lại hầu như bỏ hoang. Năm 1999 được sự trợ giúp của Ni sư Thích Đàm Lan, trụ trì chùa Bồ Đề, và Ban Tôn Giáo TP. Hà Nội giúp đỡ khai quật móng chùa, móng Tháp để xác định lập hồ sơ di tích và đề nghị Chính quyền xã bàn giao lại đất chùa cho nhân dân. Năm 2000 UBND xã đồng ý và đã bàn giao một phần diện tích đất chùa cho các cụ khoảng 3.000 m2. Năm 2001 các cụ và nhân dân xây dựng nên ngôi Tam Bảo và sửa sang lại một phòng học cũ để làm nhà Mẫu và dựng 3 gian hẹp cạnh Tam Bảo làm nhà Tổ. Các cụ tổ chức rước tượng Phật từ Hậu Cung Đình làng ra chùa mới và tổ chức lễ Khánh thành vào ngày 10 tháng 10 năm 2001.

Năm 2003 các cụ làm Đơn xin sư về trụ trì và Thành Hội Phật Giáo Hà Nội đã bổ nhiệm Đại Đức Thích Thanh Huân về làm trụ trì chùa Tiêu Dao. Chính quyền và nhân dân đã tổ chức Lễ Nhập tự vào tháng 8 năm 2003. Do Đại Đức Thích Thanh Huân vừa trụ trì tại chùa Pháp Vân (Hà Nội) vừa công tác trên Trung Ương Giáo hội, lại kiêm nhiệm trụ trì chùa Tiêu Dao, nên Đại Đức ít có thời gian quán xuyến công việc tại chùa. Do vậy Đại Đức Thích Thanh Huân đã cử 2 đệ tử là Thích Quảng Học (thế danh là Dương Xuân Mừng) và Thích Bảo Đức (thế danh là Phan Nhật Dũng) đều là sư Bác sẽ thay nhau trông nom chùa và đi học.

Trong năm 2008 các cụ trong Tiểu ban QLDT- BKT tiếp tục đề nghị Chính quyền xã bàn giao thêm đất để mở rộng khuôn viên và đã được Chính quyền xã đồng ý bàn giao thêm với tổng Diện tích 2 đợt là 7.800m2. Đồng thời nhà chùa mua thêm 1 cái ao của người dân nằm liền khuôn viên chùa với diện tích 500m2.

Năm 2011 các hạng mục của chùa bị xuống cấp trầm trọng. Theo nguyện vọng của nhân dân và được Chính quyền cũng như các cấp Giáo Hội đồng ý, nhà chùa cùng Tiểu ban QLDT- Ban vận động phát triển Làng nghề đã phối hợp lên kế hoạch tổng thể với mục tiêu kết tinh hội tụ tinh hoa kiến trúc Đình, chùa vùng đồng bằng Bắc bộ. Đặc biệt là sự đồng thuận về việc đưa những sản phẩm gốm sứ tinh hoa, mang tính nghệ thuật của làng Nghề vào trong không gian văn hóa thờ tự và trang trí nội, ngoại thất của chùa. Đó là các bộ tượng thờ, mái đao, tranh cột hiên,…mong muốn trở thành một ngôi chùa độc đáo, là điểm nhấn du lịch của làng nghề truyền thống.

Đầu năm 2013 thầy thầy Thích Quảng Học được Đại Đức Thích Thanh Huân điều động cho đi học và sau đó nhận trụ trì ở chùa tại Hưng Yên. Đại Đức Thích Thanh Huân đã đề nghị Giáo hội Phật giáo Hà Nội bổ nhiệm theo Đơn xin trụ trì của Đại Đức Thích Bảo Đức và Biên bản họp 2 giới các cụ xin Đại Đức Thích Bảo Đức về trụ trì chùa Tiêu Dao thay Đại Đức Thích Thanh Huân. Ngày 11 tháng 8 năm 2013, Đại Đức Thích Bảo Đức (thế danh là Phan Nhật Dũng) đã được Thành Hội Phật giáo Hà Nội quyết định bổ nhiệm trụ trì chùa Tiêu Dao làng Giang Cao, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội theo quyết định số 109/QĐ-BTS do Hòa Thượng Thích Bảo Nghiêm ký.

Ngày 08 tháng 11 năm 2014 (tức ngày 16 tháng 09 nhuận năm Giáp Ngọ) khởi công xây dưng Ngôi Đại Hùng Bảo Điện (diện tích 500m2 ). Xen kẽ trong thời gian xây dựng các hạng mục chính là các công trình phụ trợ cũng được xây dựng. Năm 2018 các hạng mục và khuôn viên đã cơ bản hoàn thành và được đưa vào sử dụng. Với tổng kinh phí ước tính khoảng trên 60 tỷ đồng bằng nguồn vốn xã hội hóa 100%.

Từ năm 2013-2014, nhà chùa nuôi 8 cháu mồ côi, hoàn cảnh khó khăn, được thầy trụ trì cho ăn học. Đầu năm 2020, có 7 cháu đã trưởng thành đi bộ đội và đi làm, còn 1 cháu đang học cấp II. Hiện tại, Đại Đức Thích Bảo Đức có thêm 7 đệ tử được Đại Đức cho đi học và hiện đã có thêm 1 Đại Đức, 5 sư Ông, và 1 sư Bác. Các buổi tối hàng ngày, các cụ và Phật tử đến chùa tụng kinh, Tuần rằm, mồng một tổ chức khóa lễ, Tổ chức các ngày lễ Phật Đản, lễ Vu Lan, và lễ Giỗ Tổ vào ngày 14/03 và 04/11 âm lịch hàng năm, Tổ chức Khóa tu cho các cháu 5 ngày tập trung trong dịp hè và một ngày chủ nhật của tuần cuối tháng, Hàng ngày, chùa mở cửa đón các Đoàn khách du lịch và quý khách thập phương đến lễ Phật và chiêm bái cảnh chùa, tìm hiều về làng nghề gốm sứ.

Nguyễn Triệu